Neki dan sam sebi u zadatak dao da ponovo prokrstarim nekim novosadskim ulicama i podsetim neke naše sugrađane, koji ne znaju mnogo o tome kako su neke ulice u našem gradu dobile ime.

Prva destinacija mi je bila ulica Geri Karolja, na Telepu, gde se nalazi “Pravni fakultet za Privredu i Pravosuđe Univerziteta Privredna akademija” gde sam imao nekih privatnih poslova. U nju se ulazi iz ulice Polgar Andraša, druga desno, do Subotičke ulice.

geri-karolja-3

(Pripadnici prvog mađarskog bataljona XIII Vojvođanske brigade)

Inače, Geri Karolj je bio borac NOR-a, bio je prvi politički komesar prvog mađarskog bataljona Trinaeste Vojvođanske Brigade, osnovanog avgusta 1943. isključivo od boraca mađarske nacionalnosti. Poginuo je u borbama u Slavoniji 1944. godine.

Sa Telepa sam krenuo na Liman, u ulicu Dragiše Brašovana, na kafu kod jednog mog dobrog prijatelja, rodom iz Čuruga (niko nije savršen 🙂 ). Išao sam ulicom Narodnog Fronta skoro do kraja, skrenuo prema Mostu Slobode i neposredno pre mosta kroz jedan prolaz skrenuo u ulicu. Bukvalno jednu zgradu pre tog prolaza, nalazi se odeljak novosadskog SUP-a u kojem ste morali biti bar jednom, kad ste vadili ličnu kartu ili pasoš.

dragisa-brasovan

Mnogi ne znaju da je Dragiša Brašovan bio poznati i priznati arhitekta, koji je između ostalih, projektovao Dunavsku Banovinu (Izvršno veće Vojvodine), Radnički dom i zgradu Pošte. Van Novog Sada poznate građevine su mu zgrada Jugoslovenskog Ratnog Vazduhoplovstva u Zemunu , Beogradskog Grafičkog Zavoda, Trgovinske komore i hotela “Metropol” u Beogradu. Rođen je 1887. godine u Vršcu a preminuo je u Beogradu 1965. godine. Bio je dopisni član SANU i član Britanskog Kraljevskog Instituta za Arhitekturu.

This slideshow requires JavaScript.

Posle popijene kafe, krenuo sam u ulicu Drage Spasić, u koju sam ušao kroz Fruškogorsku ulicu, prva desno sa strane Štranda. Ulicu Drage Spasić pamtim kao sedište prvog CD kluba u Novom Sadu “World Of Music” gde sam bio i “kuvan i pečen” pa sam od dobre mušterije postao drugar sa gazdom.

draga-spasic

Draga Spasić je bila glumica, rođena u Valjevu 1876. godine, umrla je u Beogradu 1938. Učiteljsku školu završila je u Valjevu.U Beču je završila dvogodišnji kurs solo-pevanja. Angažovana je u Narodnom pozorištu u Beogradu kao glumica i pevačica 1896. Već sledeće godine prelazi u SNP u Novom Sadu gde provodi čitavih 11 godina. 1908. godine vraća se u Beograd, u Narodno pozorište i tamo radi do 1925. godine (sa pauzom za vreme I svetskog rata). Zbog svojih levičarskih ubeđenja dobila je nadimak “Crvena Draga“. Sahranjena je na Novom groblju u Beogradu a u Novom Sadu postoji i njena bista, u Miloša Hadžića prolazu (od Uspenske crkve do Njegoševe, iza zgrade SNPa).

Izašao sam ponovo u Fruškogorsku ulicu, skrenuo u Stražilovsku i konačno na Bulevar Mihajla Pupina, pa levo u Jevrejsku i konačno u drugu desno, u Gajevu, gde sam hteo da pogledam asortiman patika u prodavnici “Đak“.

gajeva-3

Gajeva ili ulica Ljudevita Gaja je dobila ime po književniku, političaru i vođi Ilirskog pokreta LJudevitu Gaju koji je rođen u Krapini 1809. godine a umro u Zagrebu 1872. Bio je doktor filozofije a kao sledbenik ideje Jana Kolara o slovenskoj uzajamnosti, kovao je planove za oslobođenje i ujedinjenje slovenskih naroda. Reformisao je pravopis srpsko-hrvatskog jezika .

dimitrija-avramovica-1

Izašao sam u Pavla Papa, odmah skrenuo u Stevana Sremca pa u Slovačku ulicu. Iz Slovačke izašao na Žitni trg, a iz njega skrenuo levo u Dimitrija Avramovića gde sam u radionici peciva “Čarolija” kupio izvrsne pogačice sa čvarcima.

dimitrije_avramovic_1815-1855

Dimitrije Avramović (Šajkaš, 1815 – Novi Sad, 1855) bio je slikar, učenik poznatog Atanasija Nikolića. Slikarstvo je studirao u Beču. Najistaknutiji je predstavnik srpskog klasicizma. Radio je portrete, kompozicije i ikone. Slikao je ikonostase i zidne slike u Sabornoj crkvi u Beogradu i u Topoli. Od portreta najuspeliji su mu oni Vuka Karadžića i Sime Milutinovića. Od 1846. kopirao je stare ikone po manastirima i sabirao građu o srpskoj umetnosti u Svetoj Gori, Solunu i Carigradu koju je objavio u dve knjige. Sahranjen je u Nikolajevskoj porti.

Iz Rotkvarije sam rešio da svratim do Riblje pijace ne bih li kupio nešto voća i zeleniša za ručak, pa sam izašao u ulicu Vojvode Bojovića, nastavio pravo kroz Miletićevu , Zmaj Jovinu i skrenuo pored Vladičanskog dvora  i Gradske biblioteke u početak Kosovske ulice. Prva desno bila je Daničićeva ulica.

daniciceva-4

Djuro Daničić (Novi Sad,1825-Zagreb,1882) pravog imena Đorđe Jovana Popović, sin novosadskog sveštenika Jovana Popovića. Prve škole učio je u Novom Sadu i Požunu, a pravne nauke u Pešti i Beču. Pod uticajem Vuka Karadžića i Frana Miklošiča počeo je da se bavi slovenskom filologijom, kojoj je kasnije, a naročito proučavanju srpskog jezika, posvetio ceo život. Daničić je jedan od najvećih radnika na području ispitivanja srpsko-hrvatskog jezika. Daničić je bio pristalica Vukovih pogleda na narodni jezik i fonetsko pismo. Inspirisan reformom ćirilice, preduzeo je reformu Gajeve latinice, koja je delimično prihvaćena. Bio je profesor Velike škole u Beogradu, bibliotekar Narodne biblioteke u Beogradu, činovnik  Uprave pošta, a 1866. otišao je u Zagreb na mesto sekretara tada osnovane Jugoslovenske Akademije. Par godina kasnije se vratio na katedru srpskog jezika u Veliku školu u Beogradu, predajući u njoj do 1877. Otišao je zatim na odmor u Zagreb da produži rad na započetom velikom Rječniku hrvatskoga ili srpskoga jezika. Na tom poslu ga je i zatekla smrt. Njegovo telo preneseno je novembra iste godine (1882) u Beograd i tu je sahranjeno na Markovom groblju.

dusan-vasiljeva-6

U nastavku Daničićeve ulice nalazi se Trg Republike iz kojeg se kada se skrene levo ulazi u ulicu Dušana Vasiljeva, književnika rođenog u Kikindi, 1900. godine gde je i umro, vrlo mlad samo 24 godine kasnije. Završio je učiteljsku školu u Temišvaru a kasnije radio u Čeneju (banatskom, danas u Rumuniji) kao učitelj. Položio je viši pedagoški kurs u Zagrebu i dobio mesto nastavnika građanske škole u Kovinu.

dusan_vasiljev

Bio je jedan od prvih srpskih pesnika antiratne poezije. Pored pesama pisao je i pripovetke i drame. Najbolje i najpriznatije pesme su mu Plač matere Čovekove, Odbegla duša, Mladost a pesma Čovek peva posle rata je ušla u sve čitanke srpskog jezika i književnosti.

Kroz ulice Podbare, stalno idući ulevo došao sam i do jedne od najznačajnijih saobraćajnica tog dela našeg grada – Gundulićeve ulice.

gunduliceva-3

Gundulićeva ulica svoje ime duguje književniku Ivanu Gunduliću, srpskom pesniku koji je ceo svoj život proveo u Dubrovniku. Rođen 1589. umro 1638.pisao je drame, pastorale, prigodne i epske pesme. Najveću popularnost stekao je svojim istorijsko-romantičnim epom Osman kojim je opevao Hoćimsku bitku 1621. godine i smrt sultana Osmana, u kojem je video predznak propasti Turske.

Već sam se umorio i reših da se vratim kući, na Klisu, pa sam izašao na Temerinski drum, prešao i Temerinski most, sa leve strane mi je ostala Najlon-pijaca, sa desne stadion Crvene Zvezde a ja sam nastavio još kilometar-dva dok nisam ušao u moju Savsku ulicu. rešio sam samo da skrenem desno u ulicu gde žive moji kumovi, Bože Kuzmanovića i odmah levo u Draginje Ružić, da u gvožđari “Kod Čekića” kupim nešto što mi je potrebno za neke sitne kućne radove.

draginja-ruzic

Ulica je dobila ime po prvoj srpskoj glumici Draginji Dragoj Ružić (Vranjevo kod Novog Bečeja, sada je to jedna, spojena varoš, 1834 – Vukovar,1905). Draginja Ružić je bila član Srpskog Narodnog Pozorišta u Novom Sadu više od trideset godina. Igrala je i u Narodnom pozorištu u Beogradu i hrvatskom Narodnom Kazalištu u Zagrebu. Bila je supruga velikog glumca i reditelja Dimitrija Mite Ružića. Njoj u čast postavljena je bista u SNP. Sahranjena je na Almaškom Groblju u Novom Sadu. I tako, iz Draginje Ružić, pa levo u Stevana Vukomanovića Čike, skrenuh onda desno u Savsku i očas sam bio kući. Pomalo umoran, ali zadovoljan još jednom uspelom šetnjom novosadskim sokacima.

(Neke fotografije su preuzete sa Google Eartha, ostale iz digitalne kolekcije DOTKOM -a.)